İcra Masrafları ve Harç Hesaplama: Oranlar ve Örnek

Bir icra takibi açılırken de kapanırken de dosyaya yalnızca alacak yazılmaz; başvurma harcı, peşin harç, tahsil harcı, cezaevi yapı harcı ve bir dizi masraf kalemi de hesaba girer. Bu kalemlerden hangisinin ne zaman, kimden ve hangi oranla alınacağı karıştırıldığında sonuç iki türlü olur: ya borçludan eksik tahsilat yapılır ve fark alacaklının cebinden çıkar, ya da fazla yatırılan harcın iadesiyle uğraşılır. Bu rehberde icra masraf hesaplama ve icra harcı hesaplama işini mevzuattaki dayanaklarıyla ele alıyor; harç kalemlerini tek tek tanıtıp 200.000 TL’lik bir ilamsız takip üzerinden adım adım örnek hesap yapıyoruz.

İcra Takibinde Harç Kalemleri Nelerdir?

İcra harçları tek bir kalem değildir; dosyanın açılışından tahsilatına kadar dört ayrı harç türü karşımıza çıkar:

Başvurma harcı: Takip talebinin icra dairesine verilmesiyle alınan maktu harçtır. Takibi açan alacaklı tarafından, alacağın tutarından bağımsız olarak ödenir. Maktu harçlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiğinden bu yazıda sabit tutar vermiyoruz; güncel yıl tarifesine bakılmalıdır.
Peşin harç: İlamsız takiplerde takip açılırken alacak miktarının binde 5’i oranında alacaklıdan alınan nispi harçtır. İleride doğacak tahsil harcının avansı niteliğindedir; aşağıda ayrıntısıyla ele alıyoruz.
Tahsil harcı: Takibin asıl nispi harcıdır. Alacak tahsil edildiğinde, tahsil edilen tutar üzerinden ve takibin geldiği aşamaya göre kademeli oranlarla hesaplanır.
Cezaevi yapı harcı: 2548 sayılı Kanun’a dayanan, tahsil olunan paranın %2’si oranındaki harçtır. Diğerlerinden kritik bir farkı vardır: kanun gereği borçluya yükletilemez, alacaklının üzerinde kalır.

Harç kavramlarının dava tarafındaki karşılığı (karar ve ilam harcı, peşin oran, tamamlama harcı) için ıslah harcı hesaplama rehberimize bakabilirsiniz; icra tarafında mantık benzer ama kalemler ve oranlar farklıdır.

İcra Harçlarını ve Masraflarını Kim Öder?

Kural nettir: İcra ve İflas Kanunu (2004) m. 15’e göre kanunda hilafı yazılı değilse, bütün harç ve masraflar borçluya aittir ve neticede ayrıca hüküm ve takibe hacet kalmaksızın tahsil olunur. Yani takip sonunda harç ve masraflar, ayrıca dava açmaya gerek olmadan borçludan alınır.

Ancak “borçluya ait olması” ile “borçlunun peşin ödemesi” aynı şey değildir. İİK m. 59 uyarınca takip masrafları borçluya aittir; alacaklı, yapılmasını talep ettiği muamelenin masrafını ve ayrıca takip talebinde bulunurken borçlunun 62 nci maddeye göre yapabileceği itirazın kendisine tebliğ masrafını da avans olarak peşinen öder. Uygulamadaki işleyiş bu iki maddenin birleşiminden çıkar: alacaklı harç ve masrafları avans olarak yatırır, takip başarıya ulaştığında bu kalemler borçludan tahsil edilerek alacaklıya döner.

Bu kuralın önemli bir istisnası vardır: cezaevi yapı harcı. 2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme Binaları İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanun m. 1, icra dairelerince miktar ve kıymeti muayyen olan ilamlı ve ilamsız alacaklardan tahsil olunan paranın %2’si oranında harç alınacağını düzenledikten sonra açık hükmünü koyar: “Bu harçlar borçluya yükletilemez.” Yargıtay da aynı yöndedir: 2548 sayılı Kanun m. 1 gereği cezaevi yapı harcından alacaklının sorumlu olduğunu açıkça belirtmiştir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2014/13741, K. 2014/18956, T. 30.06.2014). Yani takip tam tahsilatla kapansa bile, tahsil edilen paranın %2’si alacaklının net tahsilatından eksilir; bu kalemi borçluya yansıtmaya çalışmak şikâyet konusu olur.

Tahsil Harcı: Ne Zaman Doğar, Hangi Oranla Alınır?

Tahsil harcının zamanlamasını Harçlar Kanunu (492) m. 28/b düzenler: icra takiplerinde tahsil harcı alacağın ödenmesi sırasında, ödeme yapılmayan hallerde harç alacağının doğması tarihinden itibaren 15 gün içinde ödenir; harç alacağı icranın yerine getirilmesiyle doğar. Yani tahsil harcı takip açılırken değil, para fiilen tahsil edilirken (veya icra yerine getirilirken) gündeme gelir ve kural olarak borçludan alınan paradan kesilir.

Bu mekanizmayı Yargıtay somut olayda da doğrulamıştır: ihale sonucu dosyaya aktarılan satış bedeli üzerinden tahsil harcı alınmasını hukuka uygun bulmuş; gerekçesini Harçlar Kanunu m. 28/b (tahsil harcı, ödeme sırasında yatırılan paradan alınır) ve İİK m. 15’e (harç ve masraflar borçluya aittir) dayandırmıştır (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2014/3920, K. 2014/6920, T. 11.03.2014).

Oran ise sabit değildir; 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (1) sayılı tarifeye göre takibin hangi aşamasında ödeme yapıldığına bağlı olarak kademelenir:

Aşama	Tahsil harcı oranı
Ödeme veya icra emrinin tebliği üzerine, hacizden önce ödeme	%4,55
Hacizden sonra, satıştan önce ödeme	%9,1
Haczedilen malın satışı yoluyla tahsil	%11,38

Kademenin pratik anlamı şudur: borçlu ne kadar geç öderse dosyadan kesilecek tahsil harcı o kadar yükselir. Hacizden önce ödenen bir dosyada %4,55 ile kapanan harç yükü, aynı alacak satış yoluyla tahsil edildiğinde %11,38’e çıkar. Bu oranlar tarife değişikliklerine tabi olduğundan, hesap yapmadan önce güncel tarifeyi Harçlar Kanunu ekindeki (1) sayılı tarifeden teyit edin.

Son olarak Harçlar Kanunu m. 127 unutulmamalıdır: bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz. Harcı yatırılmamış bir işlemin icra dairesinden talep edilmesi, dosyayı ilerletmez; yalnızca zaman kaybettirir.

Peşin Harç: Binde 5 ve Mahsup Mekanizması

İlamsız takibin açılışındaki nispi kalem peşin harçtır. Harçlar Kanunu m. 29’a göre ilama dayanmayan takip isteklerinden alacak miktarının binde 5’i peşin alınır. Madde, bu harcın akıbetini de düzenler: peşin harçlar takip sonunda alınacak asıl harca mahsup olunur; ilama dayanmayan takiplerde alacaklı mahkemeye müracaata mecbur kalırsa, peşin alınan harç kendisine iade olunur (veya mahkeme harçlarına mahsup edilir).

Üç pratik sonuç:

Peşin harç kaybedilen bir para değildir; takip tahsilatla sonuçlandığında tahsil harcından düşülür.
Borçlu ödeme emrine itiraz eder de alacaklı itirazın iptali için mahkemeye gitmek zorunda kalırsa, yatırılan peşin harç iade alınabilir ya da dava harçlarına mahsup edilir.
Takip sonunda harç hesaplaması yapılırken peşin harcın mahsubunu atlamak, dosyadan fazladan harç kesilmesine yol açar — aşağıda sık yapılan hatalar bölümünde tekrar değineceğiz.

Harç Dışındaki Kalemler: İcra Takip Masrafları

Harçlar devlete ödenen kalemlerdir; bir de takibin fiilen yürütülmesi için yapılan icra takip masrafları vardır. Başlıcaları:

Tebligat ve posta giderleri: Ödeme emrinin, haciz ihbarnamelerinin, satış ilanının tebliği.
Haciz masrafları: Mahalline gidilen hacizlerde araç/yol gideri, çilingir, nakliye ve yediemin ücretleri.
Bilirkişi ve ekspertiz ücretleri: Haczedilen malın kıymet takdiri.
Satış (ihale) masrafları: Satış ilanı, gazete ilan bedeli, ihale hazırlık giderleri.

Bu kalemlerin tamamında İİK m. 59’un avans mantığı işler: masrafı, yapılmasını talep eden alacaklı peşin yatırır; takip sonunda İİK m. 15 gereği borçludan tahsil edilir. Dosya tahsilatla kapanmazsa yatırılan masraflar alacaklının üzerinde kalır — bu yüzden özellikle küçük alacaklarda haciz ve satış masraflarının alacağa oranı, takip stratejisinin bir parçası olarak baştan hesaplanmalıdır.

Takip sonunda borçludan alınacak kalemler arasında bir de takip vekâlet ücreti vardır; tutarı tarifeye ve alacağın büyüklüğüne göre değiştiğinden, güncel hesap için ücretsiz vekalet ücreti hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Adım Adım Örnek: 200.000 TL’lik İlamsız Takipte Harç Hesabı

Varsayımlar: 200.000 TL anapara için ilamsız icra takibi açılıyor. Borçlu itiraz etmiyor; alacak, hacizden sonra fakat satıştan önce dosyaya ödeniyor. (Maktu başvurma harcı ile tebligat/posta masrafları yıl tarifesine göre değiştiğinden hesaba oran bazında girmiyor; onları güncel tarifeden ekleyin.)

Takip açılışında peşin harç: 200.000 × 5 ÷ 1.000 = 1.000 TL (Harçlar Kanunu m. 29, alacaklı yatırır).
Tahsilat aşamasında tahsil harcı: Hacizden sonra, satıştan önce ödeme → oran %9,1. 200.000 × 9,1 ÷ 100 = 18.200 TL.
Peşin harcın mahsubu: 18.200 − 1.000 = 17.200 TL. Tahsil harcı borçludan alınan paradan bu tutar üzerinden kesilir; başta yatırılan 1.000 TL boşa gitmez (m. 29 mahsup kuralı).
Cezaevi yapı harcı: 200.000 × 2 ÷ 100 = 4.000 TL. Bu kalem borçluya yükletilemez (2548 s. K. m. 1); alacaklının tahsilatından karşılanır.
Alacaklının eline geçen (harçlar yönünden): Tahsil harcı ve masraflar İİK m. 15 gereği borçluya ait olduğundan alacaklıya döner; cezaevi harcı düşüldüğünde alacaklının net tahsilatı yaklaşık 200.000 − 4.000 = 196.000 TL olur (masraf ve vekâlet ücreti kalemleri hariç).

Aynı dosya hacizden önce ödenseydi tahsil harcı %4,55 ile 9.100 TL; satış yoluyla tahsil edilseydi %11,38 ile 22.760 TL olacaktı. Aradaki fark, takip stratejisinde aşamanın neden önemli olduğunu tek başına anlatır.

Bu örnekte faiz yürütmedik; gerçek bir dosyada anaparaya işlemiş ve işleyecek faiz de takip talebine yazılır ve tahsil harcının matrahını büyütür. İşlemiş faizi ücretsiz icra faiz hesaplama aracıyla çıkarabilir, faiz türü ve başlangıç tarihi kuralları için yasal faiz hesaplama rehberimize bakabilirsiniz.

İcra Harcı Hesaplamasında Sık Yapılan Hatalar

1. Cezaevi harcını borçluya yüklemeye çalışmak. İİK m. 15’teki genel kural cezaevi yapı harcına uygulanmaz; 2548 sayılı Kanun m. 1’in açık hükmü ve Yargıtay 12. HD içtihadı karşısında bu harç alacaklıya aittir. Dosya hesabında bu kalemi baştan alacaklı tarafına yazmak, kapanışta sürpriz yaşatmaz.

2. Peşin harç mahsubunu unutmak. Takip sonunda tahsil harcı hesaplanırken açılışta yatırılan binde 5’lik peşin harcın mahsubu (m. 29) atlanırsa, dosyadan mükerrer harç kesilir ve iade süreciyle uğraşılır.

3. Harç yatmadan işlem talep etmek. Harçlar Kanunu m. 127 gereği harcı ödenmeden harca konu işlem yapılmaz. Özellikle yoğun dosya trafiğinde harcın yatırıldığını teyit etmeden talep açmak, işlemin bekletilmesine ve sürelerin riske girmesine yol açar.

4. Aşama oranını yanlış seçmek. Ödemenin hacizden önce mi, hacizden sonra mı, satış yoluyla mı gerçekleştiği tahsil harcı oranını (%4,55 / %9,1 / %11,38) doğrudan değiştirir. Dosya kapanış hesabı, ödemenin yapıldığı aşamaya göre kurulmalıdır.

Yüzlerce dosyayla çalışan bir büroda bu dört hatanın kaynağı çoğu zaman bilgi eksikliği değil, hesabın dosya kaydından kopuk yürütülmesidir. Hansoft İcra Takip Programı, harç ve masraf kalemlerini dosya bazında otomatik hesaplayıp tahsilat aşamasına göre takip eder; peşin harç mahsubu ve masraf avansları dosya hesabının içinde kalır.

Sık Sorulan Sorular

İcra harcını kim öder? Kural olarak borçlu. İİK m. 15’e göre kanunda aksine hüküm yoksa bütün harç ve masraflar borçluya aittir ve ayrıca hükme gerek kalmadan tahsil olunur. Ancak alacaklı, harç ve masrafları İİK m. 59 gereği avans olarak peşin yatırır; takip başarılı olursa borçludan geri alır.

Cezaevi harcı nedir, kim öder? 2548 sayılı Kanun m. 1’e dayanan, icra dairelerince tahsil olunan paranın %2’si oranındaki harçtır. Kanunun açık hükmü gereği borçluya yükletilemez; Yargıtay 12. HD’ye göre bu harçtan alacaklı sorumludur (E. 2014/13741, K. 2014/18956).

Peşin harç iade alınır mı? Evet, iki yolla geri döner: takip tahsilatla sonuçlanırsa takip sonunda alınacak asıl harca (tahsil harcına) mahsup edilir; borçlunun itirazı üzerine alacaklı mahkemeye gitmek zorunda kalırsa peşin alınan harç iade olunur (Harçlar Kanunu m. 29).

Tahsil harcı ne zaman doğar? Harç alacağı icranın yerine getirilmesiyle doğar; alacağın ödenmesi sırasında, ödeme yapılmayan hâllerde ise harç alacağının doğduğu tarihten itibaren 15 gün içinde ödenir (Harçlar Kanunu m. 28/b). Oranı, ödemenin yapıldığı aşamaya göre %4,55 ile %11,38 arasında değişir.

Takip masrafları harçtan farklı mıdır? Evet. Harçlar devlete ödenen kalemlerdir; tebligat, haciz, bilirkişi ve satış giderleri gibi masraflar ise takibin yürütülmesi için yapılan fiili harcamalardır. Her ikisi de sonuçta borçluya aittir (İİK m. 15) ancak alacaklı tarafından avans olarak karşılanır (İİK m. 59).

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Harç oranları ve maktu tutarlar tarife değişikliklerine tabidir; somut uyuşmazlıkta işlem yapmadan önce güncel tarifeyi teyit edin ve mutlaka bir avukata danışın.