İslah Harcı Hesaplama: Oran, Süre ve Örnek Hesap

Kısmi açılan bir alacak veya tazminat davasında bilirkişi raporu beklenenden yüksek bir tutar ortaya koyduğunda, talep sonucunu artırmanın usuli yolu ıslahtır. Islahın mahkeme önünde hüküm doğurabilmesi ise çoğu zaman tek bir pratik soruya bağlanır: ıslah harcı doğru hesaplanıp süresinde yatırıldı mı? Harç eksik yatırılır veya hiç yatırılmazsa, dilekçedeki artırım kâğıt üzerinde kalır. Bu rehberde ıslah harcı hesaplama işini formülüyle, adım adım örneklerle ve harcın yatırılmamasının sonuçlarını düzenleyen içtihatla birlikte ele alıyoruz.

Islah Nedir, Ne Zaman Yapılabilir?

Islah, tarafın kendi usul işlemini düzeltmesine imkân veren kurumdur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100) m. 176’ya göre taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir. Uygulamadaki en yaygın görünümü, dava dilekçesindeki talep sonucunun (müddeabihin) artırılması yani kısmen ıslahtır: 100.000 TL üzerinden açılan davanın, bilirkişi raporundan sonra 400.000 TL’ye çıkarılması gibi.

Zaman sınırı da kanunda açıktır: HMK m. 177 uyarınca ıslah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. Tahkikat aşaması kapandıktan sonra ıslah yoluna başvurulamayacağı için, bilirkişi raporu geldiğinde ıslah dilekçesi ve harç işlemlerinin bekletilmeden planlanması gerekir.

Kısmen ıslahta ayrıca bir süre kuralı vardır: HMK m. 181’e göre kısmen ıslaha başvuran tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir; bu sürede yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir. Yani ıslah iradesini açıklamak yetmez; işlemin (ve aşağıda göreceğimiz gibi harcın) süresinde tamamlanması şarttır.

Islah Harcı Neden Ödenir?

Konusu para veya parayla ölçülebilen bir şey olan davalarda karar ve ilam harcı nispi olarak, yani dava değeri üzerinden oransal hesaplanır. Dava açılırken peşin harç, dilekçede gösterilen değere göre alınmıştır. Islahla değer artırıldığında, artırılan kısım henüz harçlandırılmamış bir talep olarak ortaya çıkar.

Bu noktada Harçlar Kanunu’nun (492) iki temel kuralı devreye girer:

m. 127: Aksine hüküm yoksa, harçların tamamı peşin ödenmeden harca mevzu işlem yapılmaz. Islahla artırılan talep de harca tabi bir işlemdir; harcı ödenmeden mahkemece dikkate alınmaz.
m. 28: Karar ve ilam harçlarının dörtte biri peşin, geri kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Aynı maddeye göre ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin alınan harcın oranı yirmide birdir.

Özetle ıslah harcı, ayrı bir harç türü değildir; artırılan değere isabet eden nispi karar ve ilam harcının peşin kısmıdır. Dava açılırken ödenen peşin harcın mantığı, ıslahta artırılan kısım için tekrarlanır.

Islah Harcı Nasıl Hesaplanır? Oran ve Formül

Nispi karar ve ilam harcının oranı, 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (1) sayılı tarifede yer alır ve hâlen binde 68,31’dir. Buna göre ıslah harcı hesaplama üç adımdan oluşur:

Artırılan değeri bul: Islah sonrası talep − dava dilekçesindeki talep.
Nispi harcı hesapla: Artırılan değer × 68,31 ÷ 1.000 = artırılan kısma isabet eden karar ve ilam harcı.
Peşin kısmı al: Bu tutarın 1/4’ü (ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında 1/20’si) ıslah sırasında peşin yatırılır.

Formül halinde: Islah harcı = (Islahla artırılan değer × 0,06831) ÷ 4

Maktu harçlar (başvurma harcı gibi) her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiğinden, bu kalemler için güncel yıl tarifesine bakılmalıdır; bu yazıda sabit tutar vermiyoruz. Nispi oran olan binde 68,31 ise tarifeden takip edilir.

Örnek Hesaplamalar

Örnek 1: Alacak davasında ıslah

100.000 TL üzerinden açılan bir alacak davası, bilirkişi raporu sonrası 400.000 TL’ye ıslah ediliyor.

Artırılan değer: 400.000 − 100.000 = 300.000 TL
Artırılan kısmın karar ve ilam harcı: 300.000 × 68,31 ÷ 1.000 = 20.493,00 TL
Peşin ödenecek ıslah harcı: 20.493,00 ÷ 4 = 5.123,25 TL

Kararın kesinleşme sürecinde, harcın geri kalan kısmı m. 28’deki kurala göre kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir; yargılama sonunda harcın kime yükletileceği ise davanın sonucuna göre hükümde gösterilir.

Örnek 2: Kısmi davada küçük tutarlı ıslah

50.000 TL üzerinden açılan kısmi dava, 175.000 TL’ye ıslah ediliyor.

Artırılan değer: 175.000 − 50.000 = 125.000 TL
Nispi harç: 125.000 × 68,31 ÷ 1.000 = 8.538,75 TL
Peşin ıslah harcı: 8.538,75 ÷ 4 = 2.134,69 TL

Örnek 3: Cismani zarara dayalı tazminat davasında 1/20 kuralı

Trafik kazasından kaynaklanan cismani zarar nedeniyle 20.000 TL üzerinden açılan tazminat davası, aktüerya ve maluliyet raporlarından sonra 320.000 TL’ye ıslah ediliyor.

Artırılan değer: 320.000 − 20.000 = 300.000 TL
Nispi harç: 300.000 × 68,31 ÷ 1.000 = 20.493,00 TL
Peşin oran bu dava tipinde 1/4 değil 1/20’dir (Harçlar Kanunu m. 28): 20.493,00 ÷ 20 = 1.024,65 TL

Örnek 1 ile karşılaştırın: artırılan değer aynı (300.000 TL) olduğu hâlde, peşin yatırılacak ıslah harcı 5.123,25 TL yerine 1.024,65 TL’dir. Dava tipine göre peşin oranı doğru seçmek, hem gereksiz ödemeyi hem de eksik harç riskini önler.

Islah Harcının Yatırılmaması: Muhtıra ve Sonuçları

Islah harcının yatırılmaması, uygulamada en çok hak kaybına yol açan noktadır. Harçlar Kanunu m. 30, muhakeme sırasında tespit olunan değerin dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa, yalnız o celse için muhakemeye devam olunacağını; takip eden celseye kadar noksan değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunmayacağını düzenler. Uygulamada “tamamlama harcı” olarak anılan mekanizma budur.

Mahkemenin bu süreçteki yükümlülüğünü Yargıtay açıkça ortaya koymuştur: mahkemece Harçlar Kanunu m. 30’a göre verilecek uygun süre içinde ıslah harcının tamamlanması, aksi hâlde ıslah talebinde bulunulmamış sayılacağının davacıya yazılı olarak bildirilmesi (muhtıra) gerekir; harç süresinde yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2022/1005, K. 2023/760, T. 26.01.2023).

İki pratik sonuç çıkarılmalıdır:

Harç yatırılmadığında dava tümden reddedilmez; ıslah yapılmamış sayılır ve yargılama, dava dilekçesindeki ilk değer üzerinden yürür. Artırılan kısım hüküm altına alınmaz.
Muhtıraya rağmen verilen süre kaçırılırsa, tahkikat da kapanmışsa (HMK m. 177) artırım imkânı fiilen ortadan kalkabilir. Bu yüzden ıslah dilekçesiyle birlikte harcın hesaplanıp aynı anda yatırılması en güvenli yoldur.

Islaha Karşı Zamanaşımı Defi: İki Haftalık Süre

Islah yalnızca harç boyutuyla değil, karşı tarafın savunma imkânlarıyla da birlikte düşünülmelidir. Yargıtay’a göre ıslah dilekçesinin karşı tarafa tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde, ıslaha konu kısımlar için zamanaşımı defi ileri sürülebilir; süresinde ileri sürülen zamanaşımı savunması, ıslahla artırılan kısım için dikkate alınır (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2015/3961, K. 2016/13244, T. 14.06.2016).

Davacı cephesinden bunun anlamı şudur: ıslah tarihinde zamanaşımı süresi dolmuşsa, artırılan kısım harç eksiksiz yatırılmış olsa bile zamanaşımı definin süresinde ileri sürülmesi hâlinde reddedilebilir. Islah zamanlaması yapılırken yalnız tahkikatın durumu değil, alacağın tabi olduğu zamanaşımı süresi de kontrol edilmelidir. Davalı cephesinden ise iki haftalık sürenin takibi kritiktir; süre kaçırılırsa ıslahla artırılan kısma karşı bu savunma imkânı zayıflar.

Islah Harcı, Dava Harcı ve İstinaf Harcı Farkı

Üç kavram sık karıştırılır; ayrımı netleştirelim:

Dava harcı hesaplama: Dava açılırken yapılır; maktu başvurma harcı ile dava değeri üzerinden binde 68,31 oranlı nispi karar ve ilam harcının peşin kısmı (kural olarak 1/4) birlikte ödenir.
Islah harcı hesaplama: Dava sırasında, yalnızca ıslahla artırılan değer üzerinden aynı nispi oranla yapılır; peşin kısmı yatırılır. Yeni bir dava açılmadığı için hesap tabanı artırım tutarıdır, ıslah sonrası toplam değer değildir.
İstinaf harcı hesaplama: Kanun yoluna başvururken gündeme gelir; maktu istinaf başvuru harcının yanında, konusu para olan işlerde ilgili nispi harç kuralları uygulanır. Maktu kalemler her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiğinden güncel tarife esas alınmalıdır.

Ortak payda şudur: Harçlar Kanunu m. 127 gereği harç ödenmeden harca konu işlem yapılmadığından, üç aşamada da hesabın doğru tabandan ve doğru oranla kurulması gerekir.

Harç ve Faiz Hesaplarını Pratikleştirmek

Tek bir dosyada ıslah harcı hesabı birkaç dakikalık iştir. Yüzlerce dosyayla çalışan bir büroda ise her dosyanın kendi değeri, kendi artırım tutarı, faiz dönemleri ve harç kalemleri vardır; hesapların dosya kaydından kopuk yürütülmesi hem zaman kaybettirir hem hata riskini büyütür. Hansoft Hukuk Otomasyon’un icra takip modülü, dosya bazında tutar ve hesap takibini tek ekranda toplayarak bu yükü azaltır.

Hızlı ön hesaplar için sitemizdeki ücretsiz araçları da kullanabilirsiniz: dava sonunda hükmedilecek vekâlet ücretini vekalet ücreti hesaplama aracıyla, alacağınıza işleyecek faizi ise icra faiz hesaplama aracıyla görebilirsiniz. Faiz türü ve başlangıç tarihi konusunda ayrıntı için yasal faiz hesaplama rehberimize bakın.

Sık Sorulan Sorular

İslah harcı ne zaman ödenir? Islah dilekçesinin verilmesiyle birlikte. Harçlar Kanunu m. 127 gereği harç ödenmeden harca konu işlem yapılmaz; m. 30 uyarınca noksan değer üzerinden peşin harç tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz. En güvenli uygulama, harcı ıslah dilekçesiyle aynı anda yatırmaktır.

İslah harcı ne kadar, oranı nedir? Islahla artırılan değer üzerinden, (1) sayılı tarifedeki binde 68,31 oranıyla hesaplanan karar ve ilam harcının 1/4’ü peşin yatırılır. Ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin oran 1/20’dir (Harçlar Kanunu m. 28).

İslah harcı yatırılmazsa dava reddedilir mi? Hayır, dava tümden reddedilmez. Mahkeme, Harçlar Kanunu m. 30’a göre uygun süre veren ve sonucunu bildiren yazılı bir muhtıra göndermek zorundadır; harç bu sürede de yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır ve yargılama ilk talep tutarı üzerinden devam eder (Yargıtay 10. HD, E. 2022/1005, K. 2023/760).

İslah en geç hangi aşamaya kadar yapılabilir? Tahkikatın sona ermesine kadar (HMK m. 177). Kısmen ıslahta ayrıca, ıslah edilen usul işleminin yapılması için verilen bir haftalık süreye uyulmalıdır; aksi hâlde ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir (HMK m. 181).

Islaha karşı zamanaşımı defi ileri sürülebilir mi? Evet. Islah dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde, ıslaha konu kısımlar için zamanaşımı defi ileri sürülebilir ve süresinde ileri sürülmüşse artırılan kısım için dikkate alınır (Yargıtay 7. HD, E. 2015/3961, K. 2016/13244).

İslah kaç kez yapılabilir? HMK m. 176, taraflardan her birinin yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebileceğini düzenler. Islahın aynı davada tekrarına ilişkin sınırlar somut dosya bakımından belirleyici olabileceğinden, birden fazla artırım ihtiyacı doğduğunda izlenecek yol dosyayı yürüten avukatla değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Islah harcının tutarı, peşin oranı ve sürelerin işleyişi somut dosyanızın niteliğine göre değişir; işlem yapmadan önce mutlaka bir avukata danışın.