İcra ve İflas Kanunu (İİK) Madde Rehberi

İcra ve İflas Kanunu, kısaltmasıyla İİK, 2004 sayılı kanundur ve alacağın devlet gücüyle tahsil edilmesinin bütün kurallarını düzenler: takibin nasıl başlatılacağını, borçlunun nasıl itiraz edeceğini, haczin, satışın ve iflasın nasıl işleyeceğini. Avukatın günlük işi ise bir avuç maddenin etrafında döner. Bu rehberde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun en sık başvurulan maddelerini (İİK 62, 67, 68, 72, 78, 82, 89, 106 ve 168-170) süreleri ve Yargıtay yorumuyla madde madde ele alıyoruz; sonda tüm kritik süreler tek tabloda.

İcra ve İflas Kanunu Nedir, Hangi Takip Yollarını Düzenler?

İİK, alacaklının elindeki belgeye ve alacağın niteliğine göre farklı takip yolları öngörür. Uygulamada en çok karşılaşılanlar şunlardır:

İlamsız takip (genel haciz yolu): Elinde mahkeme kararı olmayan alacaklının başvurduğu yoldur. Borçlu basit bir itirazla takibi durdurabilir. Adımları için ilamsız icra takibi rehberimize bakabilirsiniz.
İlamlı takip: Mahkeme kararına (ilama) dayanır. Borçlu icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde ancak zamanaşımı, itfa veya imhal gibi sınırlı sebeplerle icra mahkemesine başvurabilir (İcra ve İflas Kanunu (2004) m. 33).
Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu: Çek, bono ve poliçeye dayanır. Süreler kısalır ve itiraz icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır.
Rehnin paraya çevrilmesi yolu: Alacak rehin veya ipotekle güvencedeyse önce rehinli mala gidilir.
İflas yolu: Borçlunun bütün malvarlığına yönelen toplu tasfiyedir.

Takip talebinde seçilen yol gösterilir (İİK m. 58); bu seçim süreleri ve itiraz merciini belirler.

İİK m. 58-62: Takip Talebi, Ödeme Emri ve İtiraz

Takip talebi icra dairesine yazılı, sözlü veya elektronik ortamda yapılır (İİK m. 58). İcra müdürü talebi uygun bulursa ödeme emri düzenler. Ödeme emri, borcun yedi gün içinde ödenmesi, imza itirazı ve borca itirazın da aynı yedi gün içinde bildirilmesi gerektiği ihtarlarını içerir (İİK m. 60).

İİK 62, itirazın süresini ve şeklini düzenler: borçlu itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirmek zorundadır. Borcun bir kısmına itiraz eden borçlu o kısmı açıkça göstermelidir, aksi halde itiraz edilmemiş sayılır. Senetteki imza reddediliyorsa bu da ayrıca ve açıkça belirtilmelidir (İİK m. 62).

Süre katıdır. Ödeme emrinin tebliğinden sekiz gün sonra yapılan itiraz süresinde değildir ve takip kesinleşir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2015/6434, K. 2015/16360, T. 11.06.2015).

İİK m. 67: İtirazın İptali Davası ve İcra İnkâr Tazminatı

Borçlunun itirazıyla duran takibi yeniden işletmenin ilk yolu İİK 67’deki itirazın iptali davasıdır. Alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede dava açar ve alacağın varlığını genel hükümlere göre ispat eder. Süre kaçırılırsa alacak kaybolmaz; alacaklı genel hükümlere göre dava açabilir (İİK m. 67).

Davanın en önemli sonucu icra inkâr tazminatıdır: itiraz haksız bulunursa borçlu, talep halinde, hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Takip haksız ve kötü niyetliyse aynı yaptırım alacaklıya uygulanır (İİK m. 67).

Yargıtay’a göre icra inkâr tazminatı için alacağın likit, yani belirli ya da borçlu tarafından belirlenebilir olması gerekir. Alacak tartışmalıysa ve gerçek miktarı ancak yargılamayla ortaya çıkıyorsa tazminata hükmedilemez. Tazminat işlemiş faiz için değil, asıl alacak için söz konusu olur (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2016/21761, K. 2019/19777, T. 23.10.2019).

İİK m. 68: İtirazın Kaldırılması

Alacaklının elinde nitelikli bir belge varsa icra mahkemesinde hızlı sonuç veren İİK 68 yoluna gidebilir. Takip, imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarı içeren bir senede ya da resmî dairelerin usulüne göre verdiği bir belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın kesin kaldırılmasını isteyebilir. Bu süre içinde talepte bulunulmazsa yeniden ilamsız takip yapılamaz (İİK m. 68).

Yargıtay, kambiyo vasfı taşımayan bir senedi de belirli bir para borcu ikrarı içeriyorsa ve borçlu itirazında imzayı açıkça inkâr etmemişse İİK 68 kapsamında belge saymaktadır. Bu durumda borçlu ödemeyi aynı nitelikte bir belgeyle ispat edemiyorsa itirazın kaldırılmasına karar verilmelidir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2014/34096, K. 2015/8957, T. 07.04.2015). İmza inkâr edilmişse yol, altı aylık süreyle itirazın geçici kaldırılmasıdır (İİK m. 68/a).

İİK m. 72: Menfi Tespit ve İstirdat Davası

İİK 72, borçlunun “ben borçlu değilim” diyerek açtığı davaları düzenler. Menfi tespit davası takipten önce veya takip sırasında açılabilir. Takipten önce açılan davada mahkeme, alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat karşılığında takibin durdurulmasına ihtiyati tedbirle karar verebilir. Takipten sonra açılan davada ise takip durdurulamaz. Borçlu ancak teminat göstererek icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesini isteyebilir (İİK m. 72).

Borçlu olmadığı parayı cebri icra tehdidi altında ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir (İİK m. 72). Yargıtay bu sürenin zamanaşımı değil hak düşürücü süre olduğunu ve mahkemece kendiliğinden gözetilmesi gerektiğini vurgular (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E. 2016/4696, K. 2017/1961, T. 09.03.2017).

İİK m. 78-79: Haciz Talebi ve Haciz İsteme Süresi

Ödeme emrindeki süre geçtikten ve itiraz varsa kaldırıldıktan sonra alacaklı haciz isteyebilir. Ayrıca haciz talebinde bulunmadan UYAP’a entegre sistemler üzerinden borçlunun mal, hak ve alacaklarını sorgulayabilir (İİK m. 78). Kritik süre şudur: haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. İtiraz, dava veya taksit sözleşmesinde geçen süreler hesaba katılmaz (İİK m. 78). İcra dairesi talepten itibaren en geç üç gün içinde haczi yapar. Resmî sicile kayıtlı mallarda haciz kayda işlenerek doğrudan yapılabilir (İİK m. 79). Konutta haciz ise icra mahkemesinin onayına bağlıdır (İİK m. 79/a). Elektronik haciz için e-haciz rehberimize bakın.

İİK m. 82-83: Haczedilemeyen Mallar ve Maaş Haczi

İİK 82, haczedilemeyen malları sayar. Bunlar arasında Devlet malları, bedenî çalışmaya dayanan meslek eşyası, kıymetli şeyler hariç kişisel eşya ve ortak ev eşyası, sağlık zararı tazminatları, öğrenci bursları ve borçlunun haline münasip evi bulunur. İcra memuru, haczi istenen malın haczinin caiz olup olmadığını kendisi değerlendirir (İİK m. 82).

“Haline münasip ev” en çok uyuşmazlık çıkan kalemdir. Yargıtay’a göre bu değerlendirme borçlunun haciz anındaki sosyal durumuna ve aynı çatı altında yaşadığı aile bireylerinin ihtiyacına göre yapılır. Evin değeri fazlaysa satılır ve haline uygun bir ev alabileceği bedel borçluya bırakılır. Borçlunun aynı semtte oturma hakkı yoktur, bedel daha mütevazı semtlere göre belirlenebilir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2014/29986, K. 2015/4833, T. 05.03.2015).

Maaş, ücret ve emekli aylıkları ise kısmen haczedilebilir. Haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz ve birden fazla haciz sıraya konur (İİK m. 83). Kesinti hesabı için maaş haczi hesaplama rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İİK m. 89: Haciz İhbarnameleri (89/1, 89/2, 89/3)

Borçlunun bankadaki hesabı, kira alacağı veya hakedişi gibi üçüncü kişilerdeki alacakları İİK 89 ile haczedilir. Üç aşamalı bir zincir işler:

89/1: Üçüncü kişiye borcunu artık yalnız icra dairesine ödeyebileceği bildirilir. Üçüncü kişi yedi gün içinde itiraz etmezse borç zimmetinde sayılır.
89/2: Zimmette sayıldığı bildirilir. Yedi gün içinde itiraz etmesi ya da borcu ödemesi istenir.
89/3: On beş gün içinde ödemesi ya da menfi tespit davası açması, aksi halde ödemeye zorlanacağı bildirilir (İİK m. 89).

Yargıtay’a göre yalnızca 89/1’e itiraz edilmedi diye para üçüncü kişiden muhtırayla istenemez; önce 89/2 ve 89/3 ihbarnameleri gönderilmelidir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2015/30467, K. 2016/7925, T. 17.03.2016). Haciz ihbarnamesi ile haciz müzekkeresi arasındaki farkı müzekkere rehberimizde ayrıntılı anlattık.

İİK m. 106-110: Satış İsteme Süresi ve Haczin Düşmesi

İİK 106, 24/11/2021 tarihli 7343 sayılı Kanunla baştan değiştirildi. Güncel metne göre alacaklı veya borçlu, taşınır ya da taşınmaz ayrımı yapılmaksızın, hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir. Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacağı da bu süreye tabidir. Süre içinde satışı istenip artırmada satılamayan mal için süre, satış isteyen alacaklı bakımından bir yıl daha uzar. Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamı peşin yatırılmalıdır. Sicile kayıtlı araçlarda muhafaza giderleri de birlikte yatırılır. Gider yatırılmazsa talep yapılmamış sayılır (İİK m. 106).

Satış kanuni süre içinde istenmezse veya talep geri alınıp süresinde yenilenmezse haciz kalkar. Hacizli malın satış talebi yalnızca bir kez geri alınabilir (İİK m. 110).

Uygulamada dikkat edilmesi gereken bir geçiş kuralı vardır: Yargıtay, değişikliğin uygulamaya geçtiği tarihten önce konulan hacizlerde haczin düşüp düşmediğinin, haciz tarihinde yürürlükte olan eski hükümlere göre belirlenmesi gerektiğine hükmetmiştir. Eski sistemde taşınırda altı ay, taşınmazda bir yıl kuralı geçerliydi (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2024/3855, K. 2024/9403, T. 07.11.2024). Eski dosyalarda haciz tarihi mutlaka kontrol edilmelidir.

İİK m. 168-170: Kambiyo Senetlerine Özgü Takip

Çek, bono ve poliçeye dayalı takipte İİK 168 daha sıkı bir takvim kurar. Borcun ödenmesi için on gün, senedin kambiyo vasfına yönelik şikâyet, imza itirazı ve borca itiraz (borçlu olmama, itfa, mehil, zamanaşımı, yetki) için beş gün süre verilir. Bu başvurular icra mahkemesine dilekçeyle yapılır (İİK m. 168). Borca ve imzaya itiraz, satış dışındaki icra işlemlerini durdurmaz (İİK m. 169, m. 170).

Borca itirazda ispat yükü ağırdır: icra hâkimi itirazı, borcun olmadığı veya itfa ya da imhal edildiği resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlanırsa kabul eder (İİK m. 169/a). Yargıtay, senedin teminat olarak verildiği iddiasının borca itiraz niteliğinde olduğunu ve beş günlük süre içinde ileri sürülmesi gerektiğini, sonradan dilekçeyle eklenemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2015/30185, K. 2016/7260, T. 10.03.2016). İİK 62 ilâ 72. maddeler, bu fasla aykırı olmadıkça kambiyo takiplerinde de uygulanır (İİK m. 170/b).

İİK Süre Tablosu: Avukatın Takvimindeki Kritik Süreler

İşlem	Süre	Başlangıç	Dayanak
İcra müdürlüğü işlemine şikâyet	7 gün	İşlemin öğrenilmesi	İİK m. 16
İlamsız takipte ödeme ve itiraz	7 gün	Ödeme emrinin tebliği	İİK m. 60, 62
İlamlı takipte icra mahkemesine başvuru	7 gün	İcra emrinin tebliği	İİK m. 33
İtirazın iptali davası	1 yıl	İtirazın alacaklıya tebliği	İİK m. 67
İtirazın kesin / geçici kaldırılması	6 ay	İtirazın alacaklıya tebliği	İİK m. 68, 68/a
İstirdat davası	1 yıl	Ödeme tarihi	İİK m. 72
Haciz isteme hakkı	1 yıl	Ödeme emrinin tebliği	İİK m. 78
89/1 ve 89/2 ihbarnamelerine itiraz	7’şer gün	İhbarnamenin tebliği	İİK m. 89
89/3 sonrası ödeme veya menfi tespit davası	15 gün	89/3’ün tebliği	İİK m. 89
Satış isteme (7343 sonrası hacizler)	1 yıl	Haciz tarihi	İİK m. 106
Kambiyo takibinde ödeme	10 gün	Ödeme emrinin tebliği	İİK m. 168
Kambiyo takibinde şikâyet, imza ve borca itiraz	5 gün	Ödeme emrinin tebliği	İİK m. 168

Bu süreler yüzlerce dosyada aynı anda işler; satış isteme süresini kaçırmak haczin düşmesine ve yeni masrafa yol açar. Hansoft icra takip programı açık dosyaları sürecine göre otomatik kategorilere ayırır. “Haczi düşmeye X gün kalmış” gibi listelerle bugün hangi dosyada ne yapılması gerektiğini önünüze getirir ve tebligatların kesinleşmesini sürekli izler. Takip tutarlarının hesabı için ücretsiz icra faiz hesaplama aracımızı, faiz türleri için yasal faiz rehberimizi, harç kalemleri için icra masraf ve harç hesaplama yazımızı kullanabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İİK hangi kanundur, numarası kaçtır?

İİK, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’dur. İcra takibi, haciz, satış ve iflas gibi cebri icra süreçlerinin temel kanunudur. Kanun pek çok kez değiştiği için daima güncel ve dosya tarihine uygun metin esas alınmalıdır.

İİK 67 ile İİK 68 arasındaki fark nedir?

İkisi de borçlunun itirazıyla duran takibi yeniden işletmeyi amaçlar. İİK 67’de alacaklı genel mahkemede bir yıl içinde itirazın iptali davası açar ve her türlü delille ispat yapılabilir. İİK 68’de ise icra mahkemesine altı ay içinde başvurulur. Bu yol yalnız imzası ikrar edilmiş borç ikrarı belgesi veya resmî belge gibi nitelikli belgelerle kullanılabilir.

Ödeme emrine itiraz süresi kaç gündür?

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte yedi gündür ve itiraz icra dairesine yapılır (İİK m. 62). Kambiyo senetlerine özgü takipte beş gündür ve başvuru icra mahkemesine yapılır (İİK m. 168).

Haczedilen malın satışı ne zamana kadar istenmeli?

7343 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra konulan hacizlerde, mal taşınır veya taşınmaz olsun, hacizden itibaren bir yıl içinde (İİK m. 106). Süresinde satış istenmezse haciz kalkar (İİK m. 110). Değişiklikten önce konulmuş hacizlerde eski süreler uygulanabileceği için haciz tarihi kontrol edilmelidir.

Haczedilemeyen mallar nelerdir?

Başlıcaları Devlet malları, borçlunun mesleği için gerekli eşya, kişisel eşya ve ailenin ortak kullanımındaki ev eşyası, sağlık zararı tazminatları, öğrenci bursları ve borçlunun haline münasip evidir (İİK m. 82).

89/1 haciz ihbarnamesine itiraz edilmezse para hemen tahsil edilir mi?

Hayır. 89/1’e itiraz edilmemesi borcu üçüncü kişinin zimmetinde sayar, ama paranın istenebilmesi için 89/2 ve 89/3 ihbarnamelerinin de gönderilmesi gerekir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2015/30467, K. 2016/7925, T. 17.03.2016).

Bu içerik hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Süreler ve uygulanacak hükümler dosyanın türüne, tarihine ve somut olaya göre değişebilir; somut olayınız için mutlaka bir avukata danışın.